Seleniet

Seleniet neemt in de kristaltraditie een aparte plek in. De steen wordt verbonden met licht, helderheid en zuivering, en met de maan waar hij zijn naam aan dankt. Een blok in de woonkamer, een plaatje op het nachtkastje. En opvallend vaak leggen mensen er andere stenen bovenop, om die te laten opladen en reinigen.

Seleniet kopen: bekijk de 3 stenen die nu te koop zijn ↓

In de kristaltraditie

Seleniet neemt in de kristaltraditie een aparte plek in. De steen wordt verbonden met licht, helderheid en zuivering, en met de maan waar hij zijn naam aan dankt. Een blok in de woonkamer. Een plaatje op het nachtkastje. Een staaf die als een zachte bezem over het lichaam wordt bewogen tijdens meditatie: seleniet wordt op veel manieren ingezet, en een geliefd gebruik is dat mensen er andere stenen op leggen, letterlijk boven op een selenietplaat, om die te laten opladen en reinigen. Wat daarbij vaak vergeten wordt: seleniet zelf is ontzettend zacht en kwetsbaar, hardheid 2 op de schaal van Mohs. Leg er dus geen ruwe of puntige stenen op, en ga er voorzichtig mee om.

In de chakraleer hoort seleniet meestal bij het kruinchakra, het hoogste centrum in dat systeem, dat daar wordt verbonden met een helder hoofd, innerlijke rust en een gevoel van verbinding met iets groters dan jezelf. Die koppeling ligt voor de hand. Doorschijnend wit, bijna alsof er licht doorheen schijnt zonder bron: zo ziet het materiaal er nu eenmaal uit.

Jong gebruik. Pas een paar decennia wordt de steen op deze manier ingezet, veel korter dan bijvoorbeeld de geschiedenis van amethist of jade. Het is een eigentijds verhaal, gegroeid rond een eigentijdse behoefte aan rust, licht en overzicht, en juist daarom herkennen zoveel mensen zich erin: een stuk maanlicht dat je in huis kunt zetten.

Wat er over gezegd wordt

Dit deel gaat over geschiedenis en naamgeving: waar seleniet zijn naam aan dankt en wat er door de eeuwen heen van gips is gemaakt. De naam komt van het Griekse selēnē, maan, en verwijst naar de bleke, maanachtige glans van het materiaal, een betekenis die de Zweedse mineraloog Johan Gottschalk Wallerius al in 1747 aan de term gaf. Het element selenium is ontdekt in 1817 en is naar dezelfde maan genoemd. Maar het heeft niets met het mineraal te maken: er zit geen selenium in seleniet. Dat is een van de meest hardnekkige misverstanden rond deze steen.

Gips heeft een langere culturele geschiedenis dan seleniet als kristal. In het oude Egypte werd gipsmortel gebruikt bij de bouw van piramides, en albast, de fijnkorrelige gipsvorm, werd er tot vazen en zalfpotten gesneden. In Mesopotamië en later in Assyrische paleizen werden reliëfs in gipssteen uitgehouwen. In het middeleeuwse en vroegmoderne Europa werden dunne, heldere gipsplaten gebruikt als vensterlicht in plaats van glas, en in Spanje paste men doorschijnend gips zelfs toe voor ramen in kerken, waar het een zacht, gefilterd licht gaf. Die toepassing verklaart oudere namen als lapis specularis, spiegelsteen, bij Romeinse auteurs.

Hoe je met seleniet werkt

Seleniet is in de kristaltraditie de steen die andere stenen reinigt en oplaadt: leg je tuimelstenen en hangers een nacht op een selenietplaat, en ze zijn klaar voor de volgende dag. Zet een blok of toren op een plek waar je licht en rust wilt brengen: een vensterbank zonder volle zon, een nachtkastje, een stille hoek in de woonkamer. Een staaf wordt tijdens meditatie langzaam langs het lichaam bewogen. Seleniet zelf heeft geen reiniging nodig, alleen zorg: houd hem droog, stof hem af met een zachte kwast en leg er geen ruwe of puntige stenen op, want gips krast makkelijk.

Bekijk de seleniet harten, blokken en zakstenen in de winkel bij Seleniet.

Wat is het

Seleniet is de kristallijne, heldere variëteit van het mineraal gips: calciumsulfaat-dihydraat, CaSO4·2H2O. De hardheid is maar 2 op de schaal van Mohs, met een perfecte splijting in één richting, en de steen lost bovendien op in water, wat hem ongeschikt maakt voor contact ermee.

Seleniet is gips. Niet gips zoals in een stucplaat, maar hetzelfde mineraal in zijn oorspronkelijke, gegroeide vorm, chemisch calciumsulfaat met twee watermoleculen per formule-eenheid, ingebouwd in het kristalrooster. Die watermoleculen zijn geen vocht dat eraf kan drogen. Ze horen bij de structuur zelf, en juist zij verklaren waarom de steen zich gedraagt zoals hij zich gedraagt.

In het rooster liggen lagen van calcium- en sulfaatgroepen, met daartussen de watermoleculen. Binnen een laag is de verbinding stevig. Maar tussen de lagen houdt alleen zwakke waterstofbrugbinding het geheel bijeen, en daardoor splijt gips perfect in één richting, volgens het vlak {010}: met een mesje haal je dunne, buigzame plaatjes van een helder kristal af. Diezelfde zwakke binding maakt gips het zachtste mineraal na talk. Sterker nog, gips is de steen waarmee hardheid 2 op de schaal van Mohs is gedefinieerd: te krassen met een vingernagel.

Gips heeft drie gedaanten die je in de handel tegenkomt: echte seleniet, de heldere en plaatvormige vorm die transparant genoeg is om er tekst doorheen te lezen; satijnspaat, de vezelige vorm met een zijdeachtige, katoogachtige glans; en albast, de massieve, fijnkorrelige vorm die beeldhouwers gebruiken. Wat als seleniet blok, toren of zaksteen wordt verkocht, is bijna altijd satijnspaat. Dezelfde stof, een andere kristalvorm. Geen misleiding, maar wel goed om te weten, want de zijdeglans en de melkwitte kleur komen daar precies vandaan.

Hoe het ontstaat

Gips is een verdampingsmineraal. Waar zeewater of sterk zout meerwater langzaam verdampt, raken de opgeloste zouten oververzadigd en slaan ze in een vaste volgorde neer: eerst carbonaten, dan gips, en daarna pas keukenzout. Zulke opeenvolgingen heten evaporieten, en ze liggen als dikke lagen in de aardkorst, van de Messiniaanse zoutcrisis in de Middellandse Zee tot de zoutpannen van vandaag. Zo ontstonden de meeste gipsvoorraden ter wereld.

Er is ook een tweede route: oplossingen in holtes en spleten, waar het proces traag genoeg verliep om vrije kristallen te vormen. Het extreme voorbeeld is de Cueva de los Cristales in de mijn van Naica in Mexico, ontdekt in 2000. Daar zaten gipskristallen tot 11,4 meter lang, met een gewicht van tonnen per stuk, gegroeid in water van rond de 54 graden dat honderdduizenden jaren op vrijwel exact de juiste temperatuur bleef. Kleinere maar even heldere kristallen komen uit kleiige lagen. De klei omhult de groei daar mooi.

Gips is ook bijzonder in de andere richting. Verwarm het, en het staat zijn kristalwater af: eerst tot bassaniet, het halfhydraat dat wij kennen als stucgips, en bij hogere temperatuur tot anhydriet, watervrij calciumsulfaat. In de praktijk begint dat proces al ruim onder de honderd graden, afhankelijk van vochtigheid en duur. Water eruit bij de fabrikant, water erbij op de bouw: dat is het hele principe van gipsverband en stucwerk.

Waar het vandaan komt

Gips is wereldwijd een van de meest gewonnen mineralen, vooral voor de bouw. Het materiaal dat als seleniet en satijnspaat in winkels ligt, komt vandaag grotendeels uit Marokko, met name uit het Atlasgebied en de streek rond Erfoud en Tafilalt in het zuidoosten van het land, waar vezelige satijnspaat in lagen wordt gewonnen en op locatie gezaagd en gepolijst tot blokken, torens, harten en zakstenen. Mexico is de bekendste vindplaats van spectaculaire kristallen. Naast Naica levert het mijndistrict Santa Eulalia in Chihuahua kleinere, museumwaardige stukken. In de Verenigde Staten zijn de gipsvlaktes van Oklahoma en New Mexico bekend, en het zand van White Sands bestaat zelfs uit gipskorrels in plaats van kwarts. Verder komt seleniet onder meer uit Spanje, Italië, Polen en Australië.

Bij seleniet is herkomst zelden een prijsfactor. Formaat, helderheid en afwerking bepalen de prijs.

Herkennen en verzorgen

Seleniet is de steen waarbij zachtheid geen teken van nep is, maar juist het bewijs dat het echt gips is. Een vingernagel laat een krasje achter. Een echt helder selenietplaatje laat zich met een mesje in dunne, licht buigzame vellen splijten, en toont bij doorkijken soms een dubbele lijn, doordat gips dubbelbrekend is. Satijnspaat toont een smalle lichtband die met de vezelrichting meebeweegt als je hem kantelt. Kunststof imitaties zijn lichter in gewicht, worden meteen lichaamswarm en missen die zijdeglans.

Het belangrijkste punt van deze pagina: seleniet mag niet in water. Gips lost op in water, ongeveer 2 gram per liter bij kamertemperatuur. Dat lijkt weinig. Maar het is genoeg om een gepolijst oppervlak dof, ruw en krijtachtig te maken, en zelfs één keer afspoelen is al zichtbaar. Ook langdurige hoge luchtvochtigheid is niet goed: leg seleniet niet in een badkamer met een hete douche.

Schoonmaken doe je dus droog, met een zachte, droge doek of een zachte kwast. Geen zeep, geen reinigingsmiddel, geen vochtige doek. Leg seleniet niet in de zon en niet op een vloerverwarming of vensterbank boven een radiator, want warmte kan op termijn kristalwater onttrekken en het oppervlak troebel maken. Bewaar blokken niet samen met hardere stenen in één doos: kwarts krast seleniet zonder enige moeite.

Veelgestelde vragen

Mag seleniet in water? Nee. Gips lost op in water, en afspoelen maakt het oppervlak dof en ruw, iets wat niet te herstellen is. Alleen droog afstoffen.

Zit er selenium in seleniet? Nee. De naam komt van het Griekse woord voor maan. Seleniet is calciumsulfaat en bevat geen selenium.

Waarom is seleniet zo zacht? Omdat de lagen in het kristalrooster alleen door zwakke waterstofbruggen bij elkaar worden gehouden, en gips staat nu eenmaal voor hardheid 2 op de schaal van Mohs.

Is mijn seleniet blok echt seleniet? Vrijwel zeker is het satijnspaat, de vezelige vorm van gips, hetzelfde mineraal met alleen een andere kristalvorm, en dat is wat in de handel algemeen als seleniet wordt verkocht.

Hoe maak ik seleniet schoon? Droog afstoffen met een zachte doek of kwast. Gebruik bij vuil in groeven een droge zachte tandenborstel.

Kan seleniet andere stenen zuiveren? In de kristaltraditie is seleniet dé steen om andere stenen op te laten rusten en opladen: leg ze een nacht op een selenietplaat. Let wel op het zachte oppervlak: gebruik gladde, gepolijste stenen en schuif er niet mee, want hardere stenen krassen seleniet.

Seleniet uit de voorraad

Blokken, harten en zakstenen. Houd ze droog: gips en water gaan niet samen.

Bekijk de seleniet

Naar de kennisbank

Seleniet bij CrystalKoorn

Er zijn nu 3 stukken te koop. Van bijna elke steen is er één: je ontvangt precies het exemplaar op de foto.

Seleniet zaksteen€ 5Seleniet blok€ 5Seleniet blok – groot€ 12,50

Verkocht? Dan komt hij niet terug. Wil je weten wanneer er nieuwe stenen zijn:

Mail me als er nieuwe stenen binnenkomen

Alleen over nieuwe stenen, hooguit één keer per week. Afmelden kan altijd: een mailtje terug is genoeg.

E-mailadresAanmelden

Ja, mail me over nieuwe stenen. Zie de privacyverklaring.