Obsidiaan is in de kristaltraditie een van de krachtigste stenen om mee te werken. De diepzwarte kleur en het spiegelende oppervlak worden verbonden met bescherming, begrenzing en de moed om onder ogen te zien wat je liever wegkijkt. Geen zachte, troostende steen dus, eerder een eerlijke.
Obsidiaan kopen: bekijk de steen die nu te koop is ↓
Waar de steen voor staat
Zo wordt de steen in de kristaltraditie gelezen. Hoe je ermee werkt · of begin bij de geologie
In de kristaltraditie
Obsidiaan is in de kristaltraditie een van de krachtigste stenen om mee te werken. De diepzwarte kleur en het spiegelende oppervlak worden verbonden met bescherming, begrenzing en de moed om onder ogen te zien wat je liever wegkijkt. Geen zachte, troostende steen dus, eerder een eerlijke. In de chakraleer hoort obsidiaan meestal bij het wortelchakra, het centrum van aarding en een gevoel van veiligheid, al noemen sommige bronnen daarnaast ook nog een verband met het derde oog, vanwege datzelfde spiegeleffect.
Mensen die de steen om die reden aanschaffen, dragen hem vaak als een klein stuk in de zak. Of leggen een gepolijste bol op een bureau, of naast het meditatiekussen. Anderen gebruiken obsidiaan tijdens een moeilijke periode. Als tastbaar houvast bij iets wat ze willen afsluiten.
Het spiegelende oppervlak zelf is oud gereedschap voor iets anders dan alleen kijken. Gepolijste obsidiaanspiegels werden in Meso-Amerika door priesters gebruikt bij rituelen, en de bekendste, ooit eigendom van de Engelse hofastroloog John Dee, ligt tegenwoordig in het British Museum. Uit die geschiedenis van spiegelen en zien is in de moderne kristalwereld een idee van zelfreflectie gegroeid. In het zwart kijken om iets over jezelf te zien. Dat sluit weer aan bij de gedachte van confrontatie met het eigen innerlijk. Dat is een mooie, samenhangende lijn van betekenis, die loopt van een oud priesterlijk ritueel via de negentiende-eeuwse zieners naar de spiegel die obsidiaan vandaag voor veel mensen is: een steen die je helpt eerlijk naar jezelf te kijken en je grenzen te bewaken. Wie obsidiaan koopt voor die symboliek, koopt een stuk geschiedenis dat nog steeds wordt doorverteld.
Wat er over gezegd wordt
Dit deel gaat over geschiedenis: wat mensen met obsidiaan hebben gedaan en erin hebben gezien, van het eerste mes tot de spiegel van de priesters.
Obsidiaan is een van de best gedocumenteerde grondstoffen uit de archeologie, en dat komt door een gelukkig toeval: elke vulkaan heeft zijn eigen chemische vingerafdruk, en die is meetbaar. Daardoor kunnen onderzoekers van een afgeslagen mesje van tienduizend jaar oud zeggen uit welke groeve het komt. Zo zijn complete handelsnetwerken in kaart gebracht. Obsidiaan van het eiland Melos in de Egeïsche Zee ligt vanaf het zevende millennium voor Christus op het Griekse vasteland, op de Cycladen en aan de westkust van Anatolië, wat bewijst dat er in het neolithicum al over open zee werd gevaren. Het Anatolische Göllü Dağ leverde vanaf het negende millennium voor Christus gestandaardiseerde klingen die tot in de Levant en Mesopotamië werden verhandeld.
In Meso-Amerika was obsidiaan een centraal materiaal. Het Nahuatl-woord is itztli. De Azteken maakten er messen, pijlpunten en de macuahuitl van: een houten zwaard met obsidiaanklingen in de zijkanten. Gepolijste obsidiaanspiegels waren voorbehouden aan priesters en de elite en werden bij rituelen gebruikt. De god Tezcatlipoca, wiens naam “rokende spiegel” betekent, wordt met zo’n spiegel weergegeven. Een van die Meso-Amerikaanse spiegels kwam in de zestiende eeuw in Engeland terecht bij John Dee, hofastroloog van Elizabeth I, die hem voor zijn zienerspraktijk gebruikte; het stuk ligt in het British Museum.
Hoe je met obsidiaan werkt
Obsidiaan is de steen voor wie iets wil afsluiten, grenzen wil bewaken of zich beschermd wil voelen. Draag een klein gepolijst stuk in je zak of leg een bol op je bureau of naast je meditatiekussen, en neem hem even in je hand als je hem een plek geeft: bedenk waar je hem voor wilt gebruiken. In de kristaltraditie wordt obsidiaan ook bij de voordeur gezet, als wachter van het huis, en gebruiken mensen het spiegelende oppervlak om letterlijk even naar zichzelf te kijken. Reinigen kan kort onder lauw water of in maanlicht. Bewaar hem apart van andere stenen: hij krast en splintert.
Bekijk de gepolijste obsidiaan in de winkel bij Obsidiaan.
Wat is het
Obsidiaan is natuurlijk vulkanisch glas dat ontstaat wanneer siliciumrijke lava zo snel afkoelt dat de atomen geen tijd hebben om een kristalrooster te vormen; het heeft een hardheid van 5 tot 6 op de schaal van Mohs en breekt schelpvormig in vlijmscherpe randen.
Obsidiaan is geen mineraal. Een mineraal heeft per definitie een geordend atoomrooster, en dat is precies wat obsidiaan mist. Het is glas: een vaste stof waarin de atomen in de wanordelijke opstelling van een vloeistof zijn blijven staan. Vakmatig heet zoiets een mineraloïde. Chemisch komt obsidiaan overeen met rhyoliet, het vulkanische equivalent van graniet, met 70 tot 75 gewichtsprocent siliciumdioxide en daarnaast aluminium, natrium, kalium en wat ijzer. Het watergehalte van vers obsidiaan is laag, onder één procent.
Omdat er geen rooster is, zijn er ook geen splijtvlakken en geen kristalvorm. Obsidiaan breekt schelpvormig, in gladde gebogen vlakken, en de rand van zo’n breuk is buitengewoon scherp. Een vakkundig afgeslagen obsidiaanscherf kan een snijrand hebben in de orde van enkele nanometers dik, veel fijner dan een stalen scalpel. Die eigenschap is de reden dat obsidiaan wereldwijd het favoriete materiaal was voor messen, pijl- en speerpunten waar het beschikbaar was, en dat vuursteen elders die rol speelde. Obsidiaanmesjes zijn in de moderne tijd door enkele artsen en onderzoekers gebruikt en getest, maar ze zijn niet toegelaten voor reguliere chirurgie; het is nooit standaardpraktijk geworden.
De zwarte kleur komt van fijn verdeeld ijzer- en magnetietstof, niet van koolstof. Twee bekende variëteiten zijn sneeuwvlokobsidiaan en glansobsidiaan. De witte vlokjes in sneeuwvlokobsidiaan zijn stervormige clusters van cristobaliet, een kwartsvorm die plaatselijk in het glas is uitgekristalliseerd. De zilveren of gouden glans van glansobsidiaan komt van lagen uiterst kleine gasbelletjes die het licht als een spiegel weerkaatsen; bij het zeldzame “fire obsidian” komt de kleur van laagjes nanodeeltjes en werkt hetzelfde interferentieprincipe als bij een zeepbel.
| Kenmerk | Obsidiaan |
|---|---|
| Samenstelling | Amorf silicaatglas, 70 tot 75 gewichtsprocent SiO2, plus aluminium, natrium, kalium en ijzer |
| Kristalstelsel | Geen; amorf glas (mineraloïde, geen mineraal) |
| Hardheid (Mohs) | 5 tot 6 |
| Dichtheid | 2,35 tot 2,60 g/cm3 |
| Kleur | Zwart, soms bruin, groen of grijs; zilver- of goudglans door gasbelletjes |
| Glans | Glasglans |
| Breuk | Schelpvormig, met scherpe randen |
| Belangrijkste vindplaatsen | Mexico (Sierra de las Navajas, Pachuca), Verenigde Staten (Oregon, Californië), IJsland, Turkije (Göllü Dağ), Armenië, Lipari (Italië) |
Hardheid op de schaal van Mohs
Hoe het ontstaat
Voor obsidiaan zijn drie dingen nodig: lava met veel silica, een hoge stroperigheid en snelle afkoeling. Siliciumrijke lava is zo taai dat hij bij uitvloeiing amper stroomt; hij kruipt als een dikke koepel of een korte, hoge lavastroom uit de krater. Wordt zo’n massa aan de buitenkant snel afgekoeld, door lucht of door water, dan kunnen de atomen zich niet meer tot kristallen ordenen en bevriest de wanorde. Daarom zit obsidiaan vaak als een korst of een randzone aan lavakoepels van rhyolietische vulkanen, en is de kern van diezelfde koepel doorgaans wel kristallijn.
Obsidiaan is een metastabiel materiaal. Op geologische tijdschaal wil het glas zich alsnog ordenen, een proces dat devitrificatie heet en dat door water in het gesteente wordt versneld. Het glas neemt langzaam water op en kristalliseert tot een fijnkorrelige massa van kwarts en cristobaliet; de doorzichtigheid en de scherpe breuk gaan daarbij verloren. Daarom is obsidiaan in geologische termen jong materiaal. Ongewijzigd obsidiaan ouder dan het Krijt is niet bekend, en het meeste obsidiaan dat er nog echt uitziet als obsidiaan, is minder dan enkele tientallen miljoenen jaren oud. Voor een steen die zo oer aandoet, is dat een verrassende uitkomst: obsidiaan is geologisch gezien een van de jongste materialen in een edelstenencollectie, en versteend hout is er tien keer zo oud.
Diezelfde wateropname wordt door archeologen gebruikt als dateringsmethode: de dikte van het gehydrateerde laagje op een afgeslagen vlak groeit in de tijd en verraadt ruwweg hoe lang geleden het mesje is gemaakt.
Waar het vandaan komt
Obsidiaan komt alleen voor bij jonge rhyolietische vulkanen, en dat maakt het aanbod geografisch beperkt. Mexico is een van de rijkste gebieden, met de Sierra de las Navajas bij Pachuca als bekendste bron; die groeve is in de precolumbiaanse tijd op grote schaal ontgonnen. In de Verenigde Staten zijn Oregon, met onder meer de Glass Buttes, en het Californische Coso- en Mono-gebied bekende herkomsten, naast Obsidian Cliff in Yellowstone.
In Europa en het Midden-Oosten zijn IJsland, het Italiaanse eiland Lipari, het Griekse Melos, het Turkse Göllü Dağ en Nenezi Dağ in Cappadocië en verschillende Armeense vulkanen de klassieke gebieden. Verder komt obsidiaan uit Kenia, Ethiopië, Japan, Indonesië en Nieuw-Zeeland.
Wat in winkels als zilverobsidiaan wordt verkocht, komt meestal uit Mexico. Obsidiaan is niet zeldzaam en niet duur als grondstof; de prijs zit in het slijpen en polijsten, want het materiaal is lastig te bewerken zonder splinters.
Herkennen en verzorgen
Obsidiaan en gewoon zwart glas onderscheiden is de moeilijkste opgave op deze pagina, want ze zijn chemisch verwant. Aanwijzingen: obsidiaan is zelden volkomen homogeen. Bekijk een dunne rand tegen sterk licht, dan is echt obsidiaan bruinachtig doorschijnend en zie je vaak streping, minuscule gasbelletjes op een rij of kleine kristalletjes. Massief zwart, volstrekt egaal materiaal met een gietnaad of een verzonken vlakje is industrieel glas. Zilverglans hoort op één vlak te liggen en mee te bewegen bij kantelen.
Let op namen. Blauw, paars of regenboogkleurig “obsidiaan” met felle, verzadigde kleuren is bijna altijd kunstglas. “Goudobsidiaan” en “blauwe obsidiaan” uit goedkope handel zijn verdacht; zilver- en goudglans in bescheiden vorm bestaan wel. Apachetranen zijn echte, kleine ronde obsidiaanknollen. Met hardheid 5 tot 6 is obsidiaan zachter dan kwarts en krast het snel, maar het krast wel een mespunt.
Obsidiaan mag kort water zien: lauw water, geen zeep, direct afdrogen. Langdurig weken is onnodig; water versnelt op lange termijn juist de hydratatie van het glas. Grote temperatuursprongen zijn af te raden, want glas barst daarvan. Zonlicht doet obsidiaan niets.
Het belangrijkste is voorzichtigheid bij schade. Een gebroken obsidiaan geeft glasscherpe randen en splinters. Valt een stuk, ruim het dan op zoals je glas opruimt, met een stoffer en een vochtige doek voor de splinters. Bewaar obsidiaan niet los tussen andere stenen: het krast en het splintert.
Veelgestelde vragen
Is obsidiaan een steen of glas? Glas. Het is natuurlijk vulkanisch glas zonder kristalrooster en daarmee formeel geen mineraal, maar een mineraloïde.
Hoe hard is obsidiaan? 5 tot 6 op de schaal van Mohs. Zachter dan kwarts, dus het krast makkelijk en het splintert bij een val.
Waarom is obsidiaan zo scherp? Omdat het schelpvormig breekt en er geen kristalkorrels zijn die de breuk afronden. Een vakkundig afgeslagen rand is scherper dan staal.
Wat maakt de zilverglans in mijn obsidiaan? Lagen van uiterst kleine gasbelletjes die het licht weerkaatsen. Het effect is richtingsgebonden en beweegt bij kantelen.
Mag obsidiaan in water? Kort, lauw water zonder zeep, daarna afdrogen. Langdurig in water leggen is niet nodig en niet verstandig.
Hoe oud is obsidiaan? Geologisch jong. Het glas kristalliseert in de loop van miljoenen jaren langzaam om, dus ongewijzigd obsidiaan ouder dan het Krijt komt niet voor.
Obsidiaan uit de voorraad
Gepolijste zilverobsidiaan, met de glans die bij het draaien over het oppervlak trekt.
Obsidiaan bij CrystalKoorn
Er is nu één stuk te koop. Van bijna elke steen is er één: je ontvangt precies het exemplaar op de foto.
Verkocht? Dan komt hij niet terug. Wil je weten wanneer er nieuwe stenen zijn: